«Όσο τιμώνται στην πόλη τα πλούτη και οι πλούσιοι, τόσο περιφρονείται η αρετή και οι χρηστοί: Τιμωμένου δη πλούτου εν πόλει και των πλουσίων, ατιμοτέρα αρετή τε και οι αγαθοί.». (Πλάτων).

Κυριακή, 2 Οκτωβρίου 2011

Οι κατακόμβες της Μήλου


Νοτιοδυτικά του χωριού Τρυπητή της Μήλου, σε υψόμετρο 150 μέτρων από την θάλασσα, ανακαλύφθηκαν, το 1840, κατακόμβες, οι οποίες ανάγονται στην πρωτοχριστιανική περίοδο (τέλη του 2ου αιώνα μ.Χ.)... Είναι μοναδικές σε μέγεθος στον Ελλαδικό χώρο και από τις πιο αξιόλογες, μαζί με αυτές της Ρώμης και των Αγίων Τόπων, σε παγκόσμιο επίπεδο. Δυστυχώς, έγιναν γνωστές μόνο μετά την σύλησή τους από αρχαιοκάπηλους... Ερευνήθηκαν αρχικά από τον Γερμανό αρχαιολόγο Ludwig Ross το 1844, ο οποίος συνόδευε τον βασιλέα Όθωνα στην Ελλάδα.

Στην συνέχεια ερευνήθηκαν, το 1877, από τον Γάλλο αρχαιολόγο Charles Bayet, το 1907 από τον θεολόγο και αρχαιολόγο Γεώργιο Λαμπάκη, από τους πρωτεργάτες της ιδρύσεως της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας, και τέλος το 1927 από τον καθηγητή Χριστιανικής Αρχαιολογίας, Γεώργιο Σωτηρίου.

Η αρχική τους μορφή ήταν τρεις μεγάλες ανεξάρτητες στοές λαξευμένες στο πορώδες ηφαιστειακό πέτρωμα (κίσηρις), οι οποίες ονομάστηκαν από τον Γεώργιο Λαμπάκη "Α", "Β", και "Γ", και οι οποίες επικοινωνούσαν με άλλες μικρότερες...

Σήμερα, οι κεντρικές στοές συγκοινωνούν μεταξύ τους με διανοίξεις που κατασκευάστηκαν τον 20ο αιώνα... Έτσι, το σύμπλεγμα αποτελείται πλέον από τρεις κεντρικές στοές, πέντε διαδρόμους και ένα νεκρικό θάλαμο, έχοντας συνολικό μήκος 184 μέτρων... Κάθε στοά έχει διαφορετικό πλάτος (από 1 έως 5 μέτρα), καθώς και διαφορετικό ύψος (1,60 έως 2,50 μέτρα). Ο νεκρικός θάλαμος είναι ορθογωνικός και έχει αντίστοιχη μορφή με την μορφή των cubicula των κατακομβών της Ρώμης...

Στα τοιχώματα των στοών είναι λαξευμένες καμάρες, τα "arcosolia" [τάφοι με αψιδωτό άνοιγμα, λαξευμένοι στις χριστιανικές κατακόμβες], μέσα στις οποίες έχουν διαμορφωθεί τα μνήματα, ενώ ένας μεγάλος αριθμός τάφων υπάρχει και στο δάπεδο κάθε στοάς. Οι τάφοι ήταν σκεπασμένοι με λίθινες πλάκες. Μερικά από τα αρκοσόλια είχαν χρωματική διακόσμηση με την στεφάνη τους να φέρει ταινία συνήθως κόκκινου χρώματος, και την επιφάνεια του τυμπάνου να είναι χρωματισμένη σε βαθύ μπλε χρώμα...

Σήμερα σώζονται 126 αρκοσόλια, αλλά μόνο ελάχιστα ίχνη από το χρωματικό διάκοσμο καθώς και λίγα αποσπάσματα από τις επιγραφές που υπήρχαν στους τάφους... Οι επιγραφές αυτές, πάντως, είναι πολύ σημαντικές για τις πληροφορίες που μας παρέχουν σχετικά με τα ονόματα των πρώτων χριστιανών, όπως Ἀσκλήπις, Ἐλπίζων, Ἀσκληπιόδοτος, Κλαυδιανή, Μήλων, τα αξιώματα του αρχαίου κλήρου και την πίστη των πρώτων χριστιανών στους αγγέλους προστάτες των τάφων...

Σε κάθε τάφο υπήρχε λυχνάρι, ενώ σήμερα έχουν τοποθετηθεί - όχι εμφανώς - ηλεκτρικοί λαμπτήρες που φωτίζουν το χώρο διακριτικά και δημιουργούν την ατμόσφαιρα εκείνων των χρόνων.
Η σημερινή κύρια είσοδος ανοίχθηκε στις αρχές του αιώνα και ο επισκέπτης εισέρχεται αρχικά στην στοά "Β" ή των ή των "Πρεσβυτέρων". Στη δεξιά πλευρά σώζεται ο μοναδικός διώροφος τάφος των Κατακομβών.

Στην στοά "Β" σώζονται τα σπαράγματα της πιο σημαντικής επιγραφής γραμμένης με κεφαλαία κόκκινα γράμματα μέσα σε ορθογωνικό πλαίσιο (6ο αρκοσόλιο δεξιά)... Είναι η επιγραφή των "Πρεσβυτέρων", από όπου προέκυψε και το όνομα της στοάς. Επίσης, σε ένα από τα αρκοσόλια της στοάς "Β" υπήρχε γραπτή αναπαράσταση ενός ιχθύος, γνωστού χριστιανικού συμβόλου, η οποία, όμως, δε σώζεται σήμερα.

Οι κατακόμβες, εκτός από κοιμητήριο, ήταν και τόπος λατρείας, όπως αποδεικνύεται από το κομμάτι του πετρώματος που έχει αφεθεί στο μέσο περίπου της στοάς "Β", για να χρησιμεύσει ως Αγία Τράπεζα. Από τις βάσεις που βρέθηκαν, κατά την έρευνα του 1928, στα τέσσερα άκρα, υποθέτουμε ότι πάνω από την τράπεζα υπήρχε αρχικά "κιβώριο" [Θολωτό ή πυραμιδοειδές στέγαστρο, το οποίο στηρίζεται σε τέσσερις λεπτούς κίονες. Tο συναντούμε συνήθως να υψώνεται σαν ουρανός πάνω από την αγία τράπεζα, σε τάφους αγίων, κρήνες κ.α. εντός του ναού αλλά και σε υπαίθριους χώρους.].

Το σχήμα του βράχου, το οποίο θυμίζει σαρκοφάγο, οδήγησε στην υπόθεση ότι επρόκειτο για τον τάφο κάποιου σημαντικού προσωπου ή ενός από του πρώτους επισκόπους της χριστιανικής Μήλου.

Η Μήλος απέκτησε χριστιανικό χαρακτήρα πάρα πολύ νωρίς, λόγω της θέσης της και πιθανότατα λόγω του γεγονότος ότι υπήρχε μεγάλη Εβραϊκή κοινότητα στο νησί, η παρουσία της οποίας συνδέεται με την εκμετάλλευση του ορυκτού πλούτου του νησιού. Επίσης, έχει διατυπωθεί η άποψη ότι ο Απόστολος Παύλος, στο ταξίδι του από την Κρήτη στην Αθήνα, είχε ναυαγήσει στη Μήλο.

Η στοά "Α", δυτικά της σημερινής κεντρικής στοάς, διακρίνεται από τις άλλες για το πλάτος της, για την γενικότερη ευρυχωρία της και για τους διπλούς οικογενειακούς τάφους που είναι λαξευμένοι στα τοιχώματα της. Η είσοδο της στη νότια πλευρά είναι σήμερα φραγμένη. Στην στοά "Α" έχει βρεθεί η επιγραφή του "Θωμά του ναύκληρου" με μονόγραμμα του Χριστού. Σε έναν τάφο ενός δευτερεύοντος διαδρόμου σώζεται επιγραφή, που μας πληροφορεί ότι εκεί αναπαυόταν η Στεφανίς, κόρη του Μήλωνος.

Η στοά "Γ" στα ανατολικά της κεντρικής στοάς σώζεται μόνο τμηματικά, καθώς το νότιο τμήμα της που περιλάμβανε την αρχική της είσοδο έχει καταρρεύσει... Σε αρκοσόλιο της στοάς αυτής σώζονται ίχνη παράστασης με άνθη και κλαδιά, στα οποία κάθεται πουλί.
Κοντά στο σύμπλεγμα των Κατακομβών υπάρχουν και άλλες ανεξάρτητες στοές... Μερικές από αυτές, με εμφανή τη χρήση τους ως χώρων λατρείας κατά τους παλαιοχριστιανικούς χρόνους, στη διαδρομή καθόδου προς την επισκέψιμη κατακόμβη είναι αφύλακτες, παραδομένες στην τύχη τους.

H χρήση των κατακομβών σταματά λίγο μετά το Διάταγμα των Μεδιολάνων (313 μ.Χ.), με το οποίο θεσμοθετήθηκε η ανεξιθρησκία στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Πιθανώς, όμως, να σταματά μετά την καταστροφή της αρχαίας πόλης του Κλήματος από σεισμό μεταξύ 5ου και 6ου αιώνα μ.X..

Δεν υπάρχουν σχόλια :

Δημοσίευση σχολίου

Facebook